|
Verticale paneelzaag ideaal voor wie alleen werkt
Vlotte en veilige bediening zelfs bij grote plaatafmetingen
Wanneer u geconfronteerd wordt met grote plaatafmetingen en u alleen in het atelier staat, is de verticale paneelzaag een ideale oplossing. U kunt gewoon de plaat vanaf een wagentje op het frame van de machine trekken.
Als de plaat eenmaal tegen de ingestelde aanslag is aangeschoven, hoeft men deze niet meer te manipuleren en kan het zaagblad zijn werk doen. Dankzij de speciale inrichting op werkhoogte is de verticale paneelzaag evenwel ook voor kleinere platen geschikt. In dit artikel bespreken we de opbouw en werking van de machine.
Door Bart Desanghere
Vormvast frame garandeert stabiliteit
Kwaliteit van het frame
De kwaliteit van het frame vormt in feite de basis voor de nauwkeurigheid van de zaagsnede: hoe groter de vormvastheid van het kader, hoe kleiner de foutenmarge bij het verzagen van de plaat.
Het frame is gemaakt uit staal en bestaat uit een boven- en onderligger die met elkaar verbonden zijn d.m.v. een raamwerk van verticale staanders. Hoe meer staanders, hoe steviger het frame zal zijn. Een maximale vormvastheid wordt bereikt wanneer alle verbindingen bovendien ook nog eens gelast zijn en het kader dus a.h.w. uit één stuk bestaat. Het frame helt tot slot lichtjes achterover zodat de platen, eenmaal op het frame geplaatst, mooi op hun plaats blijven.
Open of gesloten frame
Standaard is een verticale paneelzaag uitgerust met een open frame. Dit betekent dat de platen rechtstreeks tegen met kunststof beklede dwarse liggers geplaatst worden. Met een tussenafstand van 1.000 mm zijn deze dwarse liggers voorzien van verticale groeven waarin het zaagblad kan passeren bij het maken van een verticale snede. Enkel op werkhoogte is er een gesloten kader, bestaande uit een multiplex latwerk, met een aparte horizontale en verticale aanslag, voor het verzagen van kleinere platen. Als alternatief kan men ook voor een gesloten frame kiezen. Het multiplex lattenwerk is dan aangebracht over de volledige lengte en breedte van het frame. Dit systeem is iets makkelijker werken indien men dunne houtplaten van 3 mm dik of zelfs kunststof of aluminiumplaten van 2 mm dik moet verzagen.
Zaagbalk
De boven- en onderligger van het frame fungeren als geleiders voor de zaagbalk waarop de zaagwagen gemonteerd zit. Dankzij de vlakke kogellagers kan men de zaagbalk zonder al te veel inspanning in horizontale richting over het frame heen en weer bewegen. Op de kogellagers zitten schrapers die de geleiders vrij van stof moeten houden.
Zaagwagen
Werking
Met de zaagwagen bedoelen we de unit waar het zaagblad in zit. Bij een handmatige bediening kan men via het vooruit duwen van een hendel een schoen (krasvrij uit nylon) tot tegen de te verzagen plaat aandrukken. Op die manier klemt men de plaat stevig vast tegen het achterliggende frame. Duwt men de hendel nog verder in, dan komt het zaagblad uit een sleuf in de schoen en kan het eigenlijke verzagen starten. De bediener begeleidt hiertoe de zaagwagen in horizontale richting (van links naar rechts) of in verticale richting (van boven naar onder). Werkt men met een CNC-gestuurd systeem, dan kan men dit proces uiteraard volautomatisch laten verlopen. De beweging van de drukschoen en het zaagblad richting plaat gebeurt dan pneumatisch. De beweging in verticale of horizontale richting gebeurt elektrisch.
Uitgekiende stabiliteit
De zaagwagen kan men vlot op en neer over de zaagbalk bewegen. Zodra men de zaagwagen loslaat, blijft die hangen zonder ook maar één millimeter te zakken. Deze vlotte bediening en uitgekiende stabiliteit wordt bereikt door het tegengewicht in lood in het binnenwerk van de zaagbalk.
Roteren van de zaagwagen
Het roteren van de zaagwagen van een horizontale positie naar een verticale positie of omgekeerd, kan erg eenvoudig geschieden via het lossen van een hendel, het voorzichtig kantelen van de unit en het terug aanspannen van deze hendel. Uiteraard kan dit op bepaalde machines ook volautomatisch gebeuren.
De motor
De as van de motor kan rechtstreeks aan de as van het zaagblad gekoppeld worden. Bij deze oplossing is het toerental van het zaagblad steeds dezelfde als dat van de motor. Wil men een hoger toerental voor het zaagblad (bv. een omtreksnelheid van 72 m/s), wat beter is voor het zagen van beklede platen, dan dient men te werken met een onrechtstreekse overbrenging via een getande of platte riem.
Zaagblad
Diameter en toerental
De diameter van het zaagblad staat in verhouding tot de maximale zaagdiepte. Hoe groter de diameter, hoe groter de maximale zaagdiepte.
Voor het zagen van kunststofplaten moeten we een lager toerental van het zaagblad voorzien. Het materiaal zou immers kunnen smelten. Ook voor cementplaten zijn aangepaste snelheden vereist. Dit lossen we op ofwel met een tweesnelhedenmotor, ofwel door gebruik te maken van een frequentieregelaar. Hiermee kan het toerental traploos ingesteld worden.
Zaagtandgeometrie
Ook de zaagtandgeometrie dient aangepast te zijn aan het te verzagen materiaal. Voor het verzagen van mdf-platen hebt u bv. een vlakke trapeziumtand nodig; voor het verzagen van multiplex een wisseltand.
Vertanding
Ook het aantal tanden op het zaagblad speelt een belangrijke rol. Alles hangt natuurlijk samen met de diameter van het zaagblad, maar voor een zaagblad met een diameter van 300 mm moet men ongeveer als volgt rekenen:
• Kunststofplaat: 72 tot 96 tanden;
• Aluplaat: 72 tot 96 tanden;
• Paneel: 60 tanden;
• Massief hout (niet echt gebruikelijk op dit type machine, enkel om af te korten): 36 tanden.
Bladuitsprong
Met de bladuitsprong bedoelt men de loodrecht op de plaat gemeten afstand waarover de snijcirkel van het zaagblad het vlak van de plaatgeleider (en dus ook de achterkant van het zaagmateriaal) doorsnijdt. De bladuitsprong bepaalt in combinatie met de zaagbladdiameter de invalshoek van de snijkant in het achterste plaatoppervlak. Immers, hoe kleiner deze invalshoek, hoe beter de kwaliteit van de zaagsnede. Een grote bladuitsprong is in dat opzicht een pluspunt.
Voorritser
De zaagwagen kan eveneens uitgerust worden met een voorritser voor het verzagen van beklede platen. Terwijl het hoofdzaagblad altijd in tegenloop draait, beweegt de voorritser steeds in meeloop. De voorritser kan naar links of rechts, in de diepte en in de breedte ingesteld worden voor een optimale afwerking van de zaagsnede.
Niet schuinstelbaar
Een beperking van de verticale paneelzaag is dat het zaagblad niet schuinstelbaar is. Indien men een schuine zaagsnede wil realiseren, moet men de horizontale formaatzaag of eventueel een handgereedschap gebruiken.
Frees
De verticale paneelzaag kan niet enkel ingezet worden om platen te verzagen, maar ook om een groef in bv. een multiplexplaat of een aluminium sandwichplaat te gaan frezen. Hiertoe dient men uiteraard het standaardzaagblad te vervangen door de gewenste frees en ook de freesdiepte nauwkeurig in te stellen.
Horizontale aanslag
De functie van horizontale aanslag wordt vervuld door de steunrollen onderaan (grotere platen) of door de middengeleider op werkhoogte (kleinere platen). Het voordeel van een verticale paneelzaag is dat de plaat dankzij de zwaartekracht altijd perfect tegen deze horizontale aanslag aangedrukt wordt.
Steunrollen
Op de onderste ligger zitten aluminium steunrollen gemonteerd. Deze zijn uitgerust met een (dubbele) lager om de verplaatsing van zware platen zo eenvoudig mogelijk te houden. Op bepaalde machines zijn deze steunrollen bovendien voorzien van een pneumatisch blokkagesysteem. Dit systeem zorgt ervoor dat de platen tijdens het horizontaal verzagen niet over de rollen heen naar rechts kunnen verschuiven (zie ook verderop onder 'horizontale zaagsnede').
Middengeleider
Indien men kleinere platen wil verzagen, kan men i.p.v. de steunrollen onderaan, de middengeleider op werkhoogte gebruiken. Deze bestaat uit een rij neer- of uitklapbare vingers gemaakt uit aluminium. Soms worden ze ook gemaakt uit kunststof voor het verzagen van krasgevoelig plaatmateriaal.
Verticale zaagsnede
Voorbereiding
De zaagbalk wordt gepositioneerd op een van de punten waar het mogelijk is om een verticale zaagsnede te maken, d.w.z. op die punten waar een verticale groef is gemaakt doorheen de dwarse, met kunststof beklede liggers van het frame. Ook in het multiplexlatwerk zijn deze groeven aangebracht. Deze groeven zijn telkens precies op één meter van elkaar gepositioneerd, waarbij één groef zich precies in het midden van het frame bevindt. De diepte van deze groeven is trouwens ook bepalend voor de maximale bladuitsprong (zie eerder). De zaagwagen staat bovenaan de zaagbalk geplaatst. De platen worden aan de rechterkant op de machine geladen en vervolgens naar links geschoven tot tegen een door de bediener ingestelde lengteaanslag.
Positioneren aanslag
Deze aanslag moet men zó positioneren dat de afstand tot de gekozen verticale groef overeenkomt met de gewenste breedte van de te verzagen strook. Naargelang het type machine bestaan er drie manieren waarop deze instelling kan gebeuren:
• Manueel met aflezing op de horizontale meetlat die op het frame is aangebracht en die de middelste verticale groef als nulpunt heeft;
• Manueel met aflezing op een op de aanslag gemonteerd scherm die de afstand tot de middelste groef digitaal weergeeft. Dit systeem levert uiteraard extra nauwkeurigheid op;
• Automatisch via een CNC-gestuurd systeem.
Uitvoering
Vervolgens kan men de zaagsnede handmatig of eventueel automatisch uitvoeren.
Horizontale zaagsnede
Vooraf aan het maken van een horizontale zaagsnede dient men de zaagbalk met de zaagwagen aan de linkerkant van de machine te positioneren. Vervolgens schuift men de plaat aan de rechterkant op de machine. Ofwel worden de steunrollen nu mechanisch of pneumatisch geblokkeerd, ofwel verhindert een wegklapbare aanslag dat het paneel zou wegschuiven. De zaagwagen moet nu ingesteld worden op de precieze hoogte. Deze hoogte wordt doorgaans gemeten vanaf de onderkant. Dit betekent dus vanaf de steunrollen onderaan voor het verzagen van grotere platen of vanaf de middengeleider op werkhoogte voor kleinere platen. Opnieuw kan dit manueel via de meetlat, manueel via een digitaal afleessysteem of CNC-gestuurd verlopen. Als het zaagblad eenmaal de juiste positie in de hoogte bereikt heeft, wordt de zaagwagen vastgezet d.m.v. een hendel.
Beveiliging kader
Bij het uitvoeren van de horizontale zaagsnede kan het natuurlijk nooit de bedoeling zijn om in de met kunststof beklede dwarse liggers te zagen. Wanneer dit dreigt te gebeuren, zorgt een eenvoudig, maar effectief systeem ervoor dat het volledige geheel van dwarse liggers een weinig omhoogschuift.
Uitvoering
Als laatste kan men de zaagbeweging manueel of automatisch uitvoeren. Belangrijk tijdens het verzagen van grotere platen is het plaatsen van wiggen in de zaagsnede. Idealiter plaatst men twee wiggen: één aan het begin van de zaagsnede én één net voor het doorzagen.
Stofafzuiging
Een verticale paneelzaag kan uiteraard niet functioneren zonder een correct gedimensioneerde stofafzuiging.
De slang zit op de zaagunit vastgekoppeld. Het gros van het stof wordt zo weggenomen waar het ontstaat: zo dicht mogelijk bij het zaagblad. Het stof dat niet onmiddellijk afgezogen wordt, valt naar beneden in het frame van de machine. Daar wordt het meegenomen door een tweede afzuiging waarvan de afvoer zich rechts onderaan het frame bevindt. Reken voor de afzuiging van de machine op een capaciteit van 1.850 tot 2.500 m³/u.
Het afzuigsysteem kan aangesloten worden op een inrichting die het hele atelier bedient of op een inrichting die men bij de machine zelf plaatst.
Veiligheid
Veilige machine
Een verticale paneelzaag is een in wezen veilige machine. Het zaagblad zit volledig ingewerkt in de zaagwagen en komt enkel door de gleuf van de schoen naar buiten op het moment dat de schoen stevig tegen de plaat wordt aangedrukt. Indien de bediener met de linkerhand op een redelijke afstand van de zaagunit de plaat vasthoudt en met de rechterhand de zaagunit bedient, kan er niets gebeuren.
Deze hoge mate van veiligheid is trouwens ook een van de redenen waarom verticale paneelzagen vaak verkocht worden aan doe-het-zelfhandels, waar ze bediend moeten worden door soms onervaren verkopers.
Correct gebruik
Voor een correct en veilig gebruik moet ook het te verzagen materiaal aan enkele voorwaarden voldoen. Zo is het af te raden om materialen met volgende eigenschappen te verwerken:
• Onregelmatig gevormd materiaal (bv. met afgeronde of onregelmatige kanten);
• Zacht materiaal (bv. met textiel beklede platen);
• Materiaal zonder intrinsieke stabiliteit (bv. 1-laagsgolfkarton);
• Rond materiaal ...
Enkele opties
Afzagen van de randen
Voor formaatsnedes met zuivere, rechte, haakse en verlijmbare randen moeten aan de ruwe platen echter gewoonlijk eerst de randen worden gezaagd.
Dit kan in twee stappen gebeuren, waarbij eerst de bovenkant recht gemaakt wordt om daarna de plaat (ondersteboven) te draaien en de hoeken haaks te maken. Omdat het manipuleren van grote, zware platen echter moeilijk ligt (zeker indien men veel alleen werkt), kan men in optie de machine laten uitrusten met een inrichting die het mogelijk maakt om de plaat in één keer aan de vier zijden te kantrechten. Deze inrichting bestaat uit een systeem om de plaat een aantal centimeter op te heffen, met vacuümzuignappen vast te zetten zodat vervolgens aan de onderkant een horizontale zaagsnede gemaakt kan worden.
Kopieerinrichting voor horizontale zaagsnedes
Op sommige machines kan optioneel een kopieerinrichting voor horizontale zaagsneden geplaatst worden.
Deze inrichting meet de gewenste stroken af vanaf de bovenkant van de plaat en houdt daarbij automatisch rekening met de zaagbladdikte.
Na het verzagen van één strook kan men de instelling behouden en een tweede, identieke strook zagen.
Hoekzaagapparaat
Het hoekzaagapparaat is een extra op de rollengeleider staande platengeleider waarvan het geleiderprofiel om een virtueel draaipunt kan worden gedraaid (0° tot iets meer dan 45°).
De platen worden met klemschroeven op het draaibare geleiderprofiel gespannen. Uiteraard is men bij toepassing van dit hoekzaagapparaat gebonden aan bepaalde maximale afmetingen en een bepaald maximaal gewicht van de plaat.
Twee CNC-assen
Op sommige (duurdere) modellen kan de hoogte van de zaaggroep rechtstreeks geprogrammeerd worden door de bedieningsman of via een USB-stick met een in Excel opgemaakte zaaglijst.
De zaaggroep bepaalt de paneelhoogte en stelt zich automatisch in op de gewenste hoogte voor een zuiverheidssnede. Na deze snede stelt de zaaggroep zich automatisch in op de maat van de eerste horizontale snede, waarna de hele lijst op dezelfde wijze wordt afgewerkt. De lengteaanslag, die standaard manueel wordt ingesteld, kan vervangen worden door een aanslag met automatische instelling, die bestuurd wordt via een aanraakscherm. Deze uitvoering met twee CNC-assen maakt een hogere productie mogelijk en biedt voordelen op het vlak van nauwkeurigheid.
Met dank aan Haco, Halwema, Leza, Noblesse Benelux, Rogiers-Vanpoucke, Tema en Vens&Thiers
|